Een bijzondere excursie: sporen van Quaco

kasteel rosendael
Kasteel Rosendael rond 1780 – Bron: Ineke Mok – Cultuursporen

Over Quaco lezen is iets anders dan de plaats te weten waar hij onder het gezag van John Gabriël Stedman (1744-1797) vanuit de Surinaamse plantages in 1777 in Nederland aankwam en leefde: kasteel Rosendael. In de kerk van dit kasteel vond Ineke Mok, initiatiefnemer en schrijfster van het unieke beeldverhaal Quaco – Leven in slavernij (Eric Heuvel & Ineke Mok, 2015), ooit het doopbewijs van de jongen Quaco waarmee haar zoektocht naar zijn leven in slavernij begon. Op zaterdag 16 april kunnen jongeren, scholieren, studenten en andere geïnteresseerden mee op een bijzondere cultuur-educatieve dagreis naar kasteel Rosendael en kasteel Cannenburch in Nederland’s Gelderland.

Tijdens de busreis is er ruimte voor verhalen, ervaringen, liederen en gedichten die verwijzen naar het slavernijverleden. De organisatoren nodigen u uit om in uw herinneringen, boekenkast of muziekverzameling te duiken, te laten horen en/of zien wat u wilt delen. Artimobiel verzorgt het vervoer en Stacey Esajas, presentator van de tv serie De Slavernij Voorbij, is de Master of Ceremony (MC) in de bus.

Ineke Mok vertelt over haar zoektocht naar het verhaal van Quaco en dat van andere Afrikanen in het Gelderland aan het einde van de 18e eeuw. Jorien Jas, conservator van Geldersch Landschap & Kasteelen, verhaalt over de schilderijen met Afrikaanse bedienden die in kasteel Cannenburch hangen; wat weten we van hen?

Programma zaterdag 16 april 2016
(zoals vermeld in de uitnodigingsmail)

10.15 Bus vertrekt vanaf station Amsterdam Amstel, max. 24 inzittenden
11.45 Bezoek kasteel Rosendael en de kerk in Rozendaal waar Quaco werd gedoopt
13.15 Lunch in het kasteel (er wordt rekening gehouden met vegetariërs)
14.00 Vertrek naar kasteel Cannenburch in Vaassen
14.45 Rondleiding in het kasteel en langs schilderijen met Afrikaanse bedienden
15.45 Afsluiting met thee/koffie en lekkers
16.00 Bus keert terug naar station Amsterdam Amstel. Aankomst rond 17.15

Kosten € 75
(zoals vermeld in de uitnodigingsmail)
De excursie wordt verzorgd tegen kostprijs. Hiervan wordt de busreis, de toegang, de rondleidingen, de lezingen, de lunch, koffie, thee en versnaperingen voor onderweg betaald. Houders van een Museum Jaarkaart (op vertoon en alleen geldig in kasteel Cannenburch) krijgen 8 euro korting en betalen € 68.

Speciaal € 12.50
(zoals vermeld in de uitnodigingsmail)
Speciaal voor een viertal jongeren – scholieren of studenten – die een persoonlijke band voelen met het slavernijverleden maar niet zoveel geld hebben, stellen de organisatoren vier plaatsen beschikbaar tegen kostprijs van de lunch: € 12,50. Wil je daarvoor in aanmerking komen? Stuur dan snel een mail aan Ineke of Dineke. Wie het eerst komt…

Organisatie
Sporen van Quaco wordt georganiseerd door Ineke Mok (Bureau Cultuursporen) en Dineke Stam (IMHP).

Aanmelden
(zoals vermeld in de uitnodigingsmail)
De excursie is kleinschalig en verdiepend: er zijn maar 24 plaatsen beschikbaar. Wacht dus niet te lang als je er bij wilt zijn. Voor meer informatie en betalingsgegevens, mail Dineke.

Extra informatie
(zoals vermeld in de uitnodigingsmail)
Van Quaco – Leven in slavernij (Eric Heuvel & Ineke Mok, Walburg Pers 2015) bestaan 2 versies: (1) het stripverhaal zonder bijlage (€ 8,95) en (2) het stripverhaal met bijlage (Quaco – educatief, €12,95), met o.a. bronnen, een tijdlijn, kaarten en extra informatie over verzet, slavernij op de Antillen, racisme en de erfenis van slavernij.

Quaco – Leven in slavernij is te koop via de Walburgpers , kasteel Rosendael, uw lokale boekhandel of ga naar quaco-stripverhaal.nl voor meer informatie en het lesmateriaal.

Het beeldverhaal Quaco is eerder uitgelicht bij Spinzi, teruglezen via deze link.

Progressieve Sinterklaasboeken 1989-2015

De vrienden van Sinterklaas - Sjoerd Kuyper (2014)Ritueelgetrouw plaats ik elk jaar een overzicht van alle progressieve Nederlandse Sinterklaasboeken die sinds 1989 zijn uitgegeven. Dat wil zeggen: Sinterklaasboeken met nieuwe pieten en/of zonder zwarte pieten.

Klik hier voor het overzicht progressieve sinterklaasboeken 1989-2015.

De komende weken wordt het overzicht geactualiseerd. Heb je een tip? Mail dan naar Kim: kej.blackburn@gmail.com o.v.v. progressieve sinterklaasboeken of stuur een recensie exemplaar naar de Verhalenkamer aan het Van der Pekplein 5, 1031 GZ AMSTERDAM.

Getipt door de lezer(s): Ik wil een jurk – Pauline Michgelsen en Nils Smit (2001)

ik-wil-een-jurk

Getipt door de lezer(s) en gekozen als aanvulling voor de kinderboekenlijst geëmancipeerde kinderboeken 0-8 jaar: Ik wil een jurk (Pauline Michgelsen en Nils Smit, 2001). Over een jongen die zich letterlijk niets aantrekt van genderconformistische kledingdracht. Geschikt voor 3+ jaar. Helaas niet meer in druk; zoeken en vinden via tweedehands kanalen of bij je lokale bieb.

Querido 2001 | 978 90 214 7519 6

#1 20 Geëmancipeerde kinderboekentips (0-8 jaar)

Het is heus waar: intelligente, ondernemende moedige meisjes en vrouwen, gevoelig poëtische jongens en mannen; ze bestaan echt. Niet alleen in het echte leven maar gelukkig ook in onze kinderboeken. Op veler verzoek, 20 geëmancipeerde kinderboekentips die de beeldvorming over gender (sekse) diverser maken. In chronologie van leeftijdsgeschiktheid (0-8 jaar) genoteerd.

1. Zaza – Mylo Freeman (2+)
zaza-speelt-doktertjeEen heel gewoon dreumesboekje maar stiekem toch ook niet. In kinderboeken worden meisjes en/of vrouwen zelden weergegeven in een beroep en als dat wel het geval is dan gebeurt dat veelal in de pedagogische functie van de typische basisschooljuf. Niets mis mee maar in de verbeeldingswereld van de kinderlectuur geven we daarmee impliciet een nauw gedefinieerd (gender)toekomstbeeld mee. In kinderboeken bedoeld voor deze leeftijdscategorie is Zaza hierop een uitzondering, want ja: meisjes kunnen ook dokters worden.

Collectie| Uitgeverij Clavis | ISBN 978 90 448 1260 2

2. De ongelooflijke Olivia – Tjibbe Veldkamp (vertaling) (3+)
de-ongelooflijke-oliviaHet eigenwijze varkentje Olivia trekt zich niets aan van stereotype sekserollen. Olivia is een ondernemend meisje zonder per se alleen maar ‘jongensachtige eigenschappen’ te adapteren want ze verschijnt gerust ook gewoon in ballerina kleding.

Uitgeverij Rubinstein | ISBN 978 90 476 1932 1

 

3. Honden doen niet aan ballet – Anna Kemp en Sara Ogilvie (3+)
Honden doen niet aan balletEen hond die droomt bij maanlicht en muziek en het liefst net als zijn ballerina baasje door het leven wil dansen op spitzen. Prachtig, ontroerend en gevoelig. Momenteel niet meer in druk. Opduikelen via tweedehandskanalen of via de bieb.

Uitgeverij Lemniscaat | ISBN 978 90 477 0273 3

 

4. Meneer Kadinsky was een schilder – Daan Remmerts de Vries (3+)
RemmertsdeVries_MeneerKandinsky .inddJongens en mannen zijn niet altijd fysiek en stoer; ze kunnen ook gevoelig en creatief zijn en moedig ‘vechten’ in abstractie via de kunst. Meneer Kadinsky maakt deel uit van de prachtige kunstprentenboekenserie van het Gemeentemuseum Den Haag, een serie welke in het geheel de moeite waard is.

Uitgeverij Leopold 2010 | ISBN 978 90 258 5624 3


5. Koning en Koning – Linda de Haan & Stern Nijland (4+)

Koning-en-KoningDit prentenboek is een klassieker onder de niet gender gestereotypeerde kinderboeken. Koning & Koning is een sprookjesprentenboek waarin seksuele diversiteit op kunstzinnige wijze genormaliseerd wordt. In dit sprookje trouwt de prins uiteindelijk met een prins. Fijne bijkomstigheid is dat de personages rebels geïllustreerd zijn en geen Disneyschoonheidsidealen portretteren. Kijk ook eens naar Filola wil een krokodil (Ingeborg Hornsveld en Marjanka Sierevelt, 2013), Joep! (Mark Haayema en Wouter Tulp, 2013) en Prinses Nina (Marlise Achterbergh en Iris Compiet, 2013).

Uitgeverij Gottmer 2000 | Uitgeverij Heerlijk 2013 | Verkrijgbaar via Koning & Koning

6. Wie wil er een poedel zijn, ik niet – Lauren Child (4+)
wie-wil-er-een-poedel-zijnDe poedel Trixie Twinkelteen van mademoiselle Viviane Brulée wil heel andere dingen in het leven dan poetsen en pimpen en gruwelt van parfumpoeders en pompons. Nee, liever wil zij:
‘met haar kop uit het raam hangen en de wind in haar oren voelen, tegen honden op straat blaffen, stokken ophalen en door de modder rollen, halsbrekende toeren uithalen, een heldhaftige hond zijn maar het allerliefste wil zij door de plassen spetteren! – maar natuurlijk verstond de psychiater er geen woord van.’
Modern geïllustreerd. De typografie is niet rustgevend voor het oog maar wel passend bij het spring in ’t veld poedelgevoel. Helaas momenteel niet meer in druk. Opduikelen via tweedehandskanalen of via de bieb.

Uitgeverij Rubinstein 2009 | ISBN 978 90 476 0707 6

7. De droom van Jane – M.E. Ander (vertaling) (4+)
De-droom-van-Jane
Kinderboek naar het inspirerende verhaal van primatoloog, etholoog en antropoloog Jane Goodall. De droom van Jane valt zonder twijfel in de categorie onderzoekende intelligente vrouwelijke rolmodellen en wel op een subtiele manier.

Vier Windstreken, 2012 | ISBN 978 90 511 6243 1


8. Prinses Pernilla en de reddende ridders – Mathilde Stein en Dorine de Vos (4+)
prinses-pernilla
Prinses Pernilla daagt vooringenomen ideeën over prinsessen (c.q. meisjes) uit. Zowel op tekstinhoudelijk niveau als met de illustraties want net als bij Koning & Koning worden in dit prentenboek Disneyschoonheidsidealen niet bevestigd. Kijk ook eens naar Juffrouw van Zanten & de zeven rovers.

Lemniscaat 2014 | ISBN 978 90 477 0563 5

 

9. Kapitein Kat – Inga Moore (4+)
Omslag voor printen.inddKapitein Kat scoort hoog op het doorbreken van gender- en culturele stereotyperingen in verschillende dimensies. In dit avontuurlijke en poëtisch aandoende prentenboek zijn de personages divers van kleur en sekserolpatronen geportretteerd. De kapitein is een aimabel figuur die van katten houdt en stiekem helemaal niet zo goed in de zakelijke geest van het handelswaren ruilen. Daarentegen is de koningin die hij ontmoet op een afgelegen eiland een schrander typetje, vol van actieve ondernemendheid.

Uitgeverij Christofoor 2013 | ISBN 978 90 603 8706 1

10. Coco of het kleine zwarte jurkje – Annemarie van Haeringen (5+)
Coco - of het kleine zwarte jurkje (Annemarie van Haeringen, 2013)Dit boekje over de legendarische modeontwerpster Coco Chanel (1883-1971) behoort eveneens tot de serie kunstprentenboeken van het Gemeentemuseum Den Haag. Coco bevat veel biografische gegevens over het leven van de eigenzinnige Française en is absoluut een krachtig en autonoom rolmodel voor de kindergeest.

Uitgeverij Leopold 2013 | ISBN 978 90 258 6406


11. Prinsessen en draken – Christina Björk en Eva Eriksson (5+)

prinsessen-en-drakenPrachtig prentenboek met 7 sprookjes over 7 moderne, eigenwijze en stoere prinsessen. Geen roze glitters en truttigheid. Wel een waarschuwing voor digi- en technifobia: televisies, mobiele telefoons, laptops en het internet maken op moderne wijze deel uit van het leven de ondernemende prinsessen. Kijk ook eens naar De prinses en de paradijstuin (Dolf Verroen en Thé Tjong-Kingh, 2010).

Uitgeverij Hoogland & Van Klaveren 2012 | Vertaling Femke Blekkingh-Muller | ISBN 978 90 896 7109 7

12. Wij zijn bijzonder misschien zijn wij een wonder – Ted van Lieshout (5+)
wij-zijn-bijzonderDe boeken van Ted van Lieshout zijn nimmer cliché. Ook in het poëzie prentenboek Wij zijn bijzonder – misschien zijn wij een wonder worden gender rolpatronen geherdefinieerd. Jongens in meidenkleding, juffen in bomen: het mag en kan allemaal. Andere aanraders van Van Lieshout zijn ook Luitje en de limonademoeder (zelf lezen 7+) en Mijn meneer (jeugdliteratuur, 2012).

Uitgeverij Leopold 2012 | ISBN 978 90 258 6066 0

13. Roodkapje was een toffe meid – Marjet Huiberts en Wendy Panders (6+)
roodkapje-was-een-toffe-meidGeen getrut, in Roodkapje was een toffe meid worden gender en etnische clichés brutaal op z’n kop gezet. De stoere ritmische (voorlees)verhalen zijn aangepaste klassieke sprookjes om te rappen. Prinsessen die er van door gaan met de heks, wolven die chillen en zo nog wat meer. Met CD.

Uitgeverij Gottmer 2010 | ISBN 978 90 257 4684 1

14. Otje – Annie M.G. Schmidt (6+)
otjeZodra het onderwerp over sekse rolbevestigende clichés in kinderboeken gaat wordt al gauw de populaire kinderboekenserie Jip en Janneke van Annie M.G. Schmidt in dezelfde adem genoemd. Volstrekt onterecht: die associatie doet af aan het eigenzinnige oeuvre van Schmidt. In veel van haar verhalen en poëzie worden heel terloops conventionele genderrollen niet als vanzelfsprekend opgenomen. Otje is een prachtig voorleesalternatief voor J en J. Denk ook eens aan Floddertje en Wiplala.

Uitgeverij Querido 2006 | ISBN 978 90 451 0325 9

15. Lang geleden – Alex de Wolf en Arend van Dam
lang-geledenAletta Jacobs, Anne Frank, Jacoba van Beieren: krachtige vrouwelijke rolmodellen uit de Nederlandse geschiedeniscanon worden niet overgeslagen in dit boek met 50 (voorlees)verhalen over de geschiedenis van Nederland. Voorlezen vanaf 7+. Zelf lezen vanaf 9+.

Uitgeverij Van Holkema & Warendorf 2007 | ISBN 978 90 475 0025 4

16. Alice in Wonderland – Lewis Carroll en Floor Riedler (7+)
alice in wonderlandNaar het klassieke verhaal van Lewis Carrol met de moderne illustraties van de minstens net zo eigenzinnige en eigenwijze Nederlandse illustrator Floor Riedler. Kijk ook eens naar De avonturen van Alice in Wonderland & Achter de spiegel en wat Alice daar aantrof (vertaling Nicolaas Matsier en illstraties John Tenniel).

Uitgeverij Gottmer 2014 | ISBN 978 90 257 5917 9


17. De jongen in de jurk – David Walliams en Quentin Blake (7+)

aanb. Jongeninjurk:aanb.JongeninjurkHet eerste boek van de volprezen David Walliams die als komiek ook al furore maakte met de Britse comedy serie Little Britain. Prachtig boek over een jongen die van mode houdt en genderstereotyperingen omkeert. Alle boeken van Walliams zijn in dezelfde moeiteloze gendervrije geest geschreven. Voorlezen vanaf 7+. Zelf lezen vanaf 9+.

Uitgeverij Gottmer 2009 | ISBN 978 90 257 4542 4


18. De kleine prins – Antoine de Saint-Exupery (7+)
kleine-prinsHet wereldberoemde filosofische verstillende boek van en over de kleine prins. Voorlezen vanaf 7+. Zelf lezen van 9+.

Uitgeverij Donker | ISBN 978 90 610 0699 2

19. Pippi Langkous – Astrid Lindgren en Carl Hollander (7+)
pipp alle verhalenPippi Langkous behoeft geen uitleg. Alle boeken van Lindgren zijn bewezen doordrenkt van autonome vrijzinnige types. Voorlezen vanaf 7 jaar. Zelf lezen vanaf 9 jaar. De moderne uitgave, geïllustreerd door Lauren Child (2012), is ook een optie, afhankelijk van persoonlijke voorkeur.

Uitgeverij Ploegsma 2012 | ISBN 978 90 216 7194 9



20. Matilda – Roald Dahl (
7+)

mathildaMet de laatste tip is iets bijzonders aan de hand en dan heb ik het niet over het boek of Matilda zelf. Hoewel het personage van Matilda voor velen evident als emancipatorisch kan worden beschouwd (immers is zij als rolmodel eigenwijs en hyperintelligent) bevestigt zij gelijktijdig ook het stereotype beeld van rustig lezende meisjes op de basisschool en wijst zij ons op hetgeen wat we juist vaak niet terug zien in kinderboeken: hyperintelligente cerebrale jongens geïnteresseerd in kennis en boeken.

Uitgeverij De Fontein | ISBN 978 90 261 9796 3

21. Tip zoekt boek: gekozen door de lezer!
Welk geëmancipeerd kinderboeken hoort volgens u absoluut nog in dit lijstje thuis? Stuur je tip met korte toelichting naar Spinzi. Looptijd tot vrijdag 2 oktober 00:00u.

Volgende week zaterdag maken we de tip van de lezer bekend en verschijnt: #2 Geëmancipeerde kinderboekentips 8-12 jaar.

NB: De sociaal, cultureel en psychologische constructie van gender (sekse) stereotyperingen is complexer dan in sommige media of ‘emancipatie hypes’ wordt voorgesteld. Vrijwel iedereen vertoont psychologische eigenschappen en gedragingen die in meer of mindere mate te duiden zijn als genderconform c.q. sekserolbevestigend. Voor personages die in kinderboeken opgetekend worden is dat niet heel anders. Zelden zul je een kinderboek tegenkomen dat volledig genderneutraal of in zekere aspecten niet gender-stereotype is. De kinderboekentips opgesomd in bovenstaande lijst bevestigen genderconforme ideeën in mindere mate, volledig gevrijwaard ervan zijn ze niet en dat hoeft ook niet. Het is veel zinniger om representaties van genderconformiteit in kinderboeken te zien als een relatief begrip.

Uitgelicht: Quaco – Leven in slavernij (Eric Heuvel & Ineke Mok)

quaco-leven-in-slavernij
Quaco – Leven in slavernij (Eric Heuvel en Ineke Mok, 2015)

Vier jaar werkten historisch striptekenaar Eric Heuvel en neerlandica, onderzoeker en docent Ineke Mok (initiator) aan Quaco – Leven in slavernij. Die toewijding kun je in de lagen en nuances van dit bijzondere boek terug vinden. In Quaco wordt, de voor sommigen, abstracte kennis van de trans-Atlantische slavenhandelsgeschiedenis naar het persoonlijke inlevingsvermogen gebracht op een wijze waar jongeren ontvankelijk voor zijn: middels een hoogwaardig kwalitatief stripboek c.q. beeldverhaal.

Quaco, vaak geschreven en uitgesproken als Kwakoe, heeft aan het einde van de 18e eeuw echt geleefd. In de overgeleverde en geredigeerde uitgegeven dagboeken van de Schots-Nederlandse soldaat John Gabriël Stedman (1744-1797), één van de bekendste chroniqueurs die het leven op de Surinaamse plantages gezicht gaf, speelt Quaco als lijfknecht onder zijn gezag slechts een bijrol. Treffend is daarom dat de makers van het stripboek een omkering van het perspectief hebben gemaakt. Nu eens schrijft Quaco zijn verhaal op, zijn liefde voor het slavenmeisje Afua en beleven we het leven op de plantages, zijn innerlijke worsteling tegen de slavenopstand van Boni en het verhaal van Stedman en diens relatie met slavin Joanna door de ogen van Quaco.

Zeer doet de onmacht bezit te worden van een ander, ontroerend het gegeven van de menselijke overlevingskracht en: dat liefde overal speelt, ook in tijden van slavernij.

Quaco – leven in slavernij is uitgegeven als educatief historisch beeldverhaal door de Walburg Pers, oorspronkelijk bedoeld voor tweedeklassers maar absoluut ook geschikt voor klassen daarboven en thuis.

Het enige wat nog te wensen over laat is de vrijblijvendheid van de aanschaf; immers hoort dit stripboek – dat op unieke wijze verhaalt over de schaduwzijde van de Nederlandse handelsgeschiedenis specifiek bedoeld voor jongeren – net als Zwart in kinderboeken natuurlijk gewoon op de verplichte literatuurlijst thuis van alle lagen van het secundair onderwijs maar dat kan de uitgeverij niet kwalijk genomen worden en hoort thuis op de agenda van het Nederlands emancipatie en onderwijsbeleid.

Tot die tijd kunt u het eigengereid kopen via de webwinkel van de Walburg Pers en www.quaco-stripverhaal.nl of het bestuur van de school van uw kind(eren) noodzakelijkerwijs ermee spammen. De bijzondere luxe gebonden uitgave is inmiddels uitverkocht.

– Voor verdieping lees ook Stedman’s Narrative of a five years’ expe­dition against the revolted Negroes of Surinam (1796), volumes 1 en 2.

Extra informatie

Titel: Quaco
Subtitel: Leven in slavernij
Auteurs: Eric Heuvel en Ineke Mok
Uitvoering: genaaid gebrocheerd
Illustrering: geïllustreerd, kleur
Uitgave: Walburg Pers, Zuthpen, 2015
Omvang: 64 pagina’s
ISBN: 9789057309595